Informacja Administratora

Na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), Dz. U. UE. L. 2016.119.1 z dnia 4 maja 2016r., dalej RODO informuję:
1. dane Administratora i Inspektora Ochrony Danych znajdują się w linku „Ochrona danych osobowych”,
2. Pana/Pani dane osobowe w postaci adresu IP, są przetwarzane w celu udostępniania strony internetowej oraz wypełnienia obowiązków prawnych spoczywających na administratorze(art.6 ust.1 lit.c RODO),
3. dane osobowe mogą być przekazywane organom państwowym, organom ochrony prawnej (Policja, Prokuratura, Sąd) lub organom samorządu terytorialnego w związku z prowadzonym postępowaniem,
4. Pana/Pani dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani do organizacji międzynarodowej,
5. Pana/Pani dane osobowe będą przetwarzane wyłącznie przez okres i w zakresie niezbędnym do realizacji celu przetwarzania,
6. przysługuje Panu/Pani prawo dostępu do treści swoich danych osobowych oraz ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania lub prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania,
7. ma Pan/Pani prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych,
8. podanie przez Pana/Panią danych osobowych jest fakultatywne (dobrowolne) w celu udostępnienia strony internetowej,
9. Pana/Pani dane osobowe nie będą podlegały zautomatyzowanym procesom podejmowania decyzji przez Administratora, w tym profilowaniu.
zamknij

Rozwój mowy i artykulacji u dziecka w wieku przedszkolnym

Rozwój mowy i artykulacji u dziecka w wieku przedszkolnym

Często rodzice przychodzą do mnie z pytaniami, kiedy Janeczka zacznie mówić głoskę R i dlaczego jeszcze nie mówi, a młodszy o rok kuzyn Józio już mówi od dawna? Kiedy jest właściwy moment na pojawienie się głoski SZ a kiedy głoski L? W dzisiejszym artykule postaram się te wszystkie sprawy uporządkować.

Przede wszystkim nie ma wyznaczonej dolnej granicy pojawiania się głosek w mowie dziecka, nie ma żadnych norm co do tego, że głoska SZ może się najwcześniej pojawić w 4 roku życia a R w piątym. Znam dzieci trzyletnie, które mówią prawidłowo głoskę R (nie jest to częste, ale już nie zaskakuje), a są i sześciolatki, które nadal są na etapie zamieniania jej na L i nadal to jest w granicach normy (choć powinniśmy już wtedy zacząć pracę logopedyczną) – oba zjawiska są normalne i prawidłowe, i nie ma co porównywać pod tym względem dzieci między sobą.

Aby jednak mówić o artykulacji u przedszkolaków, musimy sobie choćby pobieżnie wspomnieć o etapach rozwoju mowy od urodzenia.

W literaturze wyróżniono 4 podstawowe etapy rozwoju mowy:

  • Okres melodii – od urodzenia do 12 miesiąca życia,
  • Okres wyrazu – między 12 a 24 miesiącem życia,
  • Okres zdania – między 2 a 3 rokiem życia dziecka,
  • Okres swoistej mowy dziecięcej – miedzy 3 a 7 rokiem życia dziecka.

Okres melodii to etap noworodkowy, w którym pojawiają się kolejno: głużenie (nieświadome wydawanie dźwięków, które są podobne do dźwięków systemu języka polskiego), gaworzenie (świadome powtarzanie prostych sylab i ciągów sylab). Około 7-8 miesiąca życia pojawia się także reakcja na mowę. Z końcem pierwszego roku życia pojawiają się pierwsze słowa wypowiadane ze świadomością i intencją.

W okresie wyrazu dziecko zaczyna coraz więcej rozumieć, odpowiadać na pytania i reagować na polecenia. Nazywa przedmioty i osoby z najbliższego otoczenia. Może używać wyrażeń dźwiękonaśladowczych, może wymawiać tylko pierwszą sylabę lub inną część wyrazu, lubi powtarzać wyrazy po dorosłych. Z czasem pojawiają się pierwsze czasowniki, wyrazy w funkcji zdania (np. „bam” kiedy coś upadło, „am” kiedy dziecko chce jeść). Pod koniec drugiego roku życia dziecko powinno zacząć łączyć wyrazy w proste zdania („mama tam”, „tata daj”), oraz posługiwać się około 200-300 wyrazami.

W okresie zdania dziecko coraz bardziej rozwija umiejętność budowania zdań, nadal mogą one być nieporadne i niepoprawne składniowo czy fleksyjnie. Zaczyna poznawać i używać coraz większej liczby słów. Pod koniec tego etapu dziecko powinno budować zdania kilkuwyrazowe.

Okres swoistej mowy dziecięcej to czas, kiedy zachodzi najwięcej zmian jakościowych w mowie dziecka – dziecko w tym czasie ma zacząć poprawnie artykułować wszystkie głoski języka polskiego. Zaczyna się również posługiwać coraz dłuższymi i bardziej złożonymi zdaniami, znikają uproszczenia grup spółgłoskowych, przestawienia sylabowe, agramatyzmy. Do ukończenia przez dziecko 7 roku życia rozwój mowy powinien być zakończony.

 

Przyjrzyjmy się zatem bardziej szczegółowo, jak przebiega rozwój artykulacji w tym okresie.

Dziecko w wieku 3 lat powinno poprawnie wymawiać:

  • Wszystkie samogłoski ustne i nosowe,
  • Spółgłoski T, D, N, J, K, G, F, W,
  • Spółgłoski szeregu ciszącego – Ś, Ź, Ć, DŹ.

Trzylatek ma nadal prawo:

  • Zamieniać głoskę L na J (czyli może mówić jajka zamiast lalka)
  • Zamieniać głoskę R na L lub J (czyli mówić lowel lub jowej zamiast rower),
  • Zamieniać głoski S, Z, C, DZ oraz SZ, Ż, CZ, DŻ na Ś, Ź, Ć, DŹ (czyli mówić siafa i śłoń zamiast szafa i słoń).

W wieku 4 lat dziecko powinno już mówić:

  • spółgłoskę L,
  • spółgłoski szeregu syczącego S, Z, C, DZ.

Czterolatek nadal ma prawo:

  • zamieniać głoski SZ, Ż, CZ, DŻ na S, Z, C, DZ (może zatem mówić safa zamiast szafa),
  • zamieniać głoskę R na L (zdarza się w tym wieku, że dziecko prawidłowo wypowiada głoskę L – mówi las, lody, lalka, ale głoska R nadal jest zamieniana na J. tu stanowiska logopedów są podzielone, ja w takich sytuacjach obserwuję dziecko, prowadzę ćwiczenia przygotowawcze, nie wywołuję głoski na siłę – na to mamy jeszcze czas).

Pięciolatki natomiast:

  • powinny już podejmować próby realizacji głosek szeregu szumiącego SZ, Ż, CZ, DŻ.
  • Głoska R nadal może być zastępowana głoską L,

W wieku 6 lat najczęściej pojawia się już głoska R, choć tak naprawdę ważne jest, aby dziecko utrwaliło ją w mowie przed rozpoczęciem nauki szkolnej.

Według literatury rozwój mowy dziecka powinien przebiegać harmonijne a kolejne etapy następować po sobie. Tymczasem od kilku lat obserwuję u dzieci coraz częstsze odstępstwa od powyższego harmonogramu, a finalnie dzieci w wieku 6-7 lat i tak mówią wszystkie dźwięki poprawnie. Jeśli zatem nasze dziecko ma 4 lata i nie mówi jeszcze głosek szumiących, a mówi już poprawnie głoskę R, to mimo, że nie jest to przebieg książkowy, to nadal jest to wariant normy.

O czym w tym wszystkim należy pamiętać?

  • Nie wywołujemy głosek na siłę, zwłaszcza przed czasem,
  • Nie przyspieszamy rozwoju artykulacji u dziecka, bo nie ma do tego żadnego uzasadnienia (o ile głoski są zamieniane na prostsze, a nie deformowane),
  • To, czy dziecko realizuje głoski prawidłowo pozostawiamy ocenie logopedy. Tylko specjalista jest w stanie wysłuchać, czy głoski są realizowane prawidłowo (w szczególności dotyczy to głosek szumiących i głoski R, ale nie tylko). Często rodzicom się wydaje, że ich dziecko pięknie mówi R czy SZ, tymczasem okazuje się, że realizacja głoski przebiega nieprawidłowo i potrzebna jest tu terapia logopedyczna. Z tego powodu Państwa dzieci są badane co roku, aby ocenić rozwój ich mowy i artykulacji.

Bibliografia:

Demel G., 1982, Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.

Kaczmarek L., 1977, Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin, Wydawnictwo Lubelskie

Styczek I., 1981, Logopedia, Warszawa, Polskie Wydawnictwo Naukowe